Estonia hạ Phần Lan 3-2 tại Tampere: chiến thắng không đổi được vị trí ở bảng C

Trên bảng thống kê của trận đấu hay nhất bảng C, chân đối Estonia Timo Andre Lohmus ghi 24 điểm. Cũng trên bảng thống kê ấy, nhưng do một hãng tin khác phát hành, Teppan mới là người ghi 24 điểm, còn Lohmus có 16. Cùng một trận, cùng một đội thắng, cùng một tỉ số 15-11 ở set năm, mà hai tòa soạn quốc tế đưa ra hai người hùng khác nhau.

Tôi đọc lại cả hai bản tin vào gần nửa đêm giờ Hải Phòng, khi ở Tampere khán đài Nokia Arena đã tắt đèn được vài tiếng. 9.813 người đã về. Tỉ số thì không ai tranh cãi: 22-25, 25-21, 25-22, 20-25, 15-11. Estonia thắng Phần Lan 3-2. Nhưng cái tên gánh hàng công của đội thắng bị hai nơi xử lý theo hai cách. Với một người kiếm sống bằng việc đọc bảng biểu như tôi, chi tiết đó đáng nhớ hơn cả trận đấu.

Đó là điều tôi muốn nói trước khi nói về bóng chuyền: ở một giải đấu 24 đội, đánh vòng bảng ở nhiều quốc gia, có những trận mà hệ thống dữ liệu quốc tế chỉ theo tới mức “ai thắng”. Phần còn lại, người ta chép của nhau. Khi cả thành phố cãi nhau về xG, tôi in bảng số liệu ra và vẽ thêm trái tim. Lần này không có xG, chỉ có điểm số và một khoảng trống nhỏ mà tôi sẽ nói ở cuối bài.

Muốn hiểu vì sao trận này đáng nói, phải đọc bảng trước khi đọc sân.

Bỉ đá trước, và Bỉ thắng Serbia 3-0 sạch sẽ: 25-19, 25-21, 25-16. Kết quả đó khóa ngôi nhất bảng C cho Bỉ, bất kể Estonia và Phần Lan làm gì vào buổi tối. Nói cách khác, khi Phần Lan bước vào Nokia Arena, trần của họ ở bảng C đã bị đóng ở vị trí thứ hai. Đội chủ nhà biết điều đó. 9.813 khán giả biết điều đó. Estonia cũng biết.

Đây là chi tiết mà phần lớn tường thuật sau trận bỏ qua: trận ở Tampere không còn là trận tranh ngôi đầu bảng. Nó là trận tranh xem ai giữ được nhịp, ai giữ được thể diện, và ai giữ được quyền tự quyết về tâm lý trước khi bước vào vòng loại trực tiếp.

Bảng C khép lại với Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11 điểm, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2.

Vòng 1/8 bắt đầu cuối tuần này ở hai địa điểm. Tại Turin, Phần Lan gặp Hy Lạp và Bỉ gặp Séc trong hai ngày 20 và 21 tháng 9. Tại Sofia, Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria ngày 19 tháng 9; Ukraine gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha ngày 20 tháng 9. Slovenia gặp Serbia ở Turin ngày 21 tháng 9, Italy gặp Đan Mạch cùng cuối tuần đó. Bán kết và các trận tranh huy chương diễn ra ở Milan.

Hai chi tiết nhỏ nhưng đáng giữ trong đầu. Joonas Jokela có trận thứ 100 khoác áo đội tuyển Phần Lan. Và trước khi bóng lăn, Olivia Kunnari — cháu gái của huấn luyện viên trưởng Phần Lan Olli Kunnari — đứng giữa sân hát quốc ca. Tôi không thích kiểu kể chuyện biến vận động viên thành nhân vật trong phim, nhưng một cầu thủ vào sân lần thứ 100 đúng đêm cháu gái huấn luyện viên cất tiếng hát trước 9.813 người thì đó là dữ kiện, không phải gia vị.

Và đây là phần bóng chuyền.

Set một, Phần Lan thắng 25-22. Cách họ thắng đáng chú ý hơn tỉ số: hai anh em Marttila cùng Jokela liên tục tìm được khoảng trống trong hệ thống phòng ngự Estonia. Đó là dấu hiệu của một đội chủ nhà đã chuẩn bị kỹ, biết mình muốn đánh vào đâu và đánh đúng vào đó nhiều lần liên tiếp. Estonia phản ứng chậm hơn nửa nhịp.

Set hai, Estonia trả lời 25-21. Chân đối Lohmus mở khoảng cách lên 16-11 trước khi đóng set. Khoảng cách 16-11 ấy quan trọng: Estonia không thắng bằng cách bám đuổi rồi bứt ở cuối, họ thắng bằng cách tạo khoảng trống đủ rộng để nửa sau set chỉ còn là thủ tục. Với một đội bị đánh giá thấp hơn, đó là cách thắng bền nhất — tước kịch tính của set đấu trước khi set đấu kịp có kịch tính.

Set ba mới là set hay nhất. Luka Marttila ghi ba cú ace liên tiếp, gỡ hòa 19-19. Hãy dừng lại ở đó một chút. Ba ace liên tiếp ở đẳng cấp này nghĩa là ba lần giao bóng mà đối phương không thể kiểm soát, rơi đúng vào giai đoạn mà khán đài 9.813 người đã sẵn sàng bùng nổ. Đó là điểm rơi tâm lý mà bất kỳ đội khách nào cũng có thể vỡ.

Estonia không vỡ. Lohmus đánh một pha chắn quyết định đưa đội lên 22-20, rồi Estonia đóng set 25-22. Pha ghi điểm kết thúc set, nhưng pha chắn bóng mới là lý do set đó được kể lại.

Set bốn, Phần Lan từ chối gục. Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila và ghi bảy điểm. Bảy điểm từ ghế dự bị trong một set — ở bóng chuyền nam đỉnh cao, đó là dấu vết của một người vào sân đúng lúc đội bóng cần một mũi khoan mới. Phần Lan thắng 25-20, kéo trận vào set năm.

Set năm, Estonia đóng 15-11.

Tổng điểm cả trận: Estonia 107, Phần Lan 104. Ba điểm. Một trận kéo dài năm set, gần mười nghìn khán giả, hai hãng tin quốc tế, và khoảng cách cuối cùng là ba điểm.

Nhưng đọc kỹ tỉ số từng set sẽ thấy thứ khác: Estonia thắng các set 2, 3, 5 với cách biệt lần lượt 4, 3 và 4 điểm; Phần Lan thắng set 1 và 4 với cách biệt 3 và 5 điểm. Estonia không thắng bằng cách áp đảo. Họ thắng bằng cách không bao giờ để mình bị bỏ quá xa, và luôn giữ lại một cú đánh quyết định cho đúng khoảnh khắc.

Đó cũng là mẫu hình của họ ở giải này. Vài ngày trước, Estonia thắng Hà Lan 3-1 — 27-25, 25-22, 18-25, 25-23 — và trong set bốn, ở tỉ số 22-22, Lohmus giao bóng hai lần liên tiếp ăn ace. Hai lần, ở đúng cái tỉ số mà một sai số nhỏ cũng đủ đổi cả trận.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu vòng bảng châu Âu của tôi, đây là loại dấu vết khó ngụy tạo nhất. Một cầu thủ có thể ghi 20 điểm nhờ được chuyền nhiều bóng. Nhưng giao bóng ăn ace ở 22-22 rồi đánh chắn quyết định ở 20-20 trong hai trận khác nhau thì không thể là sản phẩm của số lượng bóng. Đó là sản phẩm của việc chọn đúng thời điểm.

Và đây là điều khiến tôi phải nói thẳng: ở bảng C năm nay, Estonia là đội duy nhất có hai chiến thắng đến từ hai khoảnh khắc quyết định trong hai trận khác nhau. Họ không có chiều sâu đội hình tốt nhất. Họ không có điểm số đẹp nhất. Họ có hai lần đứng đúng chỗ khi trận đấu mở cửa.

Nhưng đây là chỗ tôi có thể sai, và tôi muốn nói rõ trước khi ai đó nói hộ.

Cách đọc lãng mạn về trận Tampere là: Estonia — đội bóng nhỏ chỉ mới có chiến thắng đầu tiên ở giải này vài ngày trước — vừa hạ chủ nhà ngay tại Nokia Arena. Cách đọc đó đúng, và nó chính là thứ truyền thông thể thao thích nhất, vì nó có cốt truyện.

Cách đọc thứ hai: Estonia thắng trận hay nhất của họ ở giải này, và vẫn đứng thứ năm với 5 điểm. Bảng C khép lại mà không có gì đổi thay. Đội thắng ở Tampere không nhận được gì ngoài hai điểm trên bảng thành tích và một buổi tối đáng nhớ.

Nếu điều đó nghe quen, thì nó quen thật. Tôi vẫn nói mãi một điều về các giải đấu nhiều đội: thể thức tính điểm tạo ra một loại chiến thắng vô nghĩa về mặt cấu trúc nhưng cực kỳ có giá trị về mặt dữ liệu. Estonia có thể đã chơi trận hay nhất của cả bảng C, và bảng xếp hạng vẫn không quan tâm. Lỗi không nằm ở Estonia. Lỗi nằm ở một thể thức mà ở đó bạn có thể hạ gục đội chủ nhà trước gần mười nghìn khán giả và vẫn nằm ngoài phần bảng xếp hạng được nhắc tên.

Còn có một cách đọc thứ ba, khiêu khích hơn, mà tôi để các bạn tự quyết: có thể trận thua này lại là trận hữu ích nhất của Phần Lan trong tuần. Họ để Bỉ lấy ngôi nhất bảng ngay từ chiều, biết mình chắc suất nhì, vẫn phải chơi năm set trước một đội không còn gì để mất, và cầm về một trận căng thẳng đúng loại mà vòng 1/8 sẽ tạo ra. Đội chủ nhà vào vòng sau với một vết xước nhỏ, không phải một vết thương. Ở giải đấu kiểu này, đôi khi thua một trận không còn quan trọng về điểm số tốt hơn là thắng 3-0 một trận cũng không còn quan trọng về điểm số.

Tôi không chắc. Đây là phỏng đoán, không phải kết luận. Nhưng người ta gọi tôi là hot-take, tôi gọi đó là cách nhìn chưa được số đông đặt tên.

Phần chắc chắn nằm ở chỗ khác: Phần Lan để thua set năm 11-15 ngay trên sân nhà, trước đội bóng mà họ đã thắng set một thoải mái. Đội chủ nhà gỡ trận từ 1-2 lên 2-2, đưa trận vào tie-break, rồi để đối phương đi trước và không bắt lại được. Antti Ronkainen, đội trưởng Phần Lan, nói sau trận rằng Estonia chơi tốt, rằng Estonia muốn set năm, rằng Phần Lan đã chiến đấu tới cùng và giờ quay sang đối thủ tiếp theo. Lohmus nói Estonia rất muốn thắng lại trước đám đông, rằng đội đã cho đi tất cả và anh tự hào về tập thể này.

Đó là ngôn ngữ của những người vừa chơi năm set. Không ai trong hai bên nói dối.

Phần Lan đi tiếp bằng gì? Họ gặp Hy Lạp ngày 20 hoặc 21 tháng 9 tại Turin, còn Bỉ — đội nhất bảng C với 13 điểm — gặp Séc cùng khung thời gian đó.

Dự đoán của tôi, đặt cược bằng chính chữ nghĩa của mình: Phần Lan sẽ thắng Hy Lạp, nhưng thắng theo kiểu đau tay. Đội bóng của Olli Kunnari vừa nhận một bài học đắt về việc kiểm soát set năm, và bài học đó chỉ có ích nếu họ còn được chơi thêm một trận nữa. Còn Estonia — với hai chiến thắng liên tiếp và một chân đối biết tỏa sáng đúng khoảnh khắc — sẽ là cái tên mà các đội ở vòng sau thầm mong đừng nằm cùng nhánh.

Điều tôi mang về Hải Phòng sau trận này: nếu Estonia thắng Hà Lan và thắng chủ nhà Phần Lan, mà vẫn chỉ có 5 điểm sau vòng bảng, thì vấn đề nằm ở Estonia hay nằm ở cách chúng ta đếm?