Bóng chuyền nữ Việt Nam thua Hàn Quốc 1-3 tại ASIAD: Trận đấu được định đoạt sau điểm số 20

Trước khi tiếng còi khai cuộc vang lên, tôi có thói quen nhìn về phía băng ghế dự bị. Ở đó, Trà My cúi xuống buộc lại dây giày. Cô gái ấy sẽ vào sân, ghi 10 điểm, rồi khi trận đấu kết thúc, gần như không ai nhắc đến tên cô. Người ta thắp đèn sân vận động để xem bóng đá, tôi thắp đèn để nhìn góc khuất. Bóng chuyền nữ Việt Nam thua Hàn Quốc 1-3 tại ASIAD, và tỷ số ấy chỉ là cái bóng đổ trên tường. Thứ thực sự diễn ra nằm ở những điểm số mà không bảng thống kê nào chịu ghi lại. Tôi ngồi lại rất lâu sau khi khán đài đã vãn, nhìn chiếc lưới còn căng nguyên ở đó, và tự hỏi: một đội thắng được set căng thẳng nhất bằng 28-26 thì thua ba set còn lại vì lý do gì?

Bốn set đấu, tỷ số hiện lên gọn gàng: 21-25, 21-25, 28-26, 18-25. Việt Nam thắng một, thua ba. Đội xếp nhì bảng D, và phần thưởng cho vị trí ấy là cuộc chạm trán với đương kim vô địch Trung Quốc ở tứ kết, chỉ hai ngày sau. Cấu trúc giải đấu không thương lượng: một trận hay trước Hàn Quốc không mở ra cánh cửa nào rộng hơn, nó chỉ đưa đội vào con đường khó nhất trong tất cả các con đường có thể. Đây là đấu trường đa môn cấp châu lục, nơi các đội tuyển dồn bốn năm cho một lần góp mặt, và với bóng chuyền nữ Việt Nam, đó là sân khấu lớn nhất ngoài vòng Olympic. Tôi đã theo dõi đủ nhiều giải đấu lớn để biết rằng thể thức loại trực tiếp không thưởng cho cảm hứng; nó thưởng cho sự ổn định. Và ở đây, sự ổn định là thứ Việt Nam chưa mua được.

Cần nói rõ một điều về dữ liệu. Những con số tôi có trong tay đến từ một bản ghi chép không nêu tên đơn vị cung cấp thống kê, không có xác nhận từ AVC hay Volleyball World. Các chỉ số như hiệu suất đỡ bước một, tỷ lệ chuyền hoàn hảo, số điểm chắn theo set đều vắng mặt. Nghĩa là tôi đang phân tích một trận đấu qua những mảnh ghép còn thiếu, và người đọc nên biết điều đó trước khi tin vào bất kỳ kết luận nào ở phía dưới. Đó là mức trung thực tối thiểu của nghề.

Trên bảng điểm, hai cái tên nổi lên: Quỳnh Hương 17 điểm, Bích Thúy 17 điểm. Đội trưởng Thanh Thúy 12, Trà My từ ghế dự bị 10. Bốn cái tên, tổng cộng 56 điểm. Một trận bốn set mà Việt Nam ghi được 88 điểm, nghĩa là khoảng 32 điểm còn lại thuộc về chắn, lỗi đối phương và những người không được gọi tên. Không có bảng phân bổ nào đi kèm, nên tôi chỉ dám nói: hỏa lực của Việt Nam phân tán, và đó là một dấu hiệu tốt.

Nhưng phân tán không giống với hiệu quả. Điều mà bảng điểm không cho thấy là thời điểm: đội ghi điểm bằng nhau ở hiệp một và hiệp hai, có lúc dẫn trước, rồi vẫn thua 21-25. Hai set đầu tiên có chung một kịch bản đến mức đáng ngại — bám đuổi được đến khoảng điểm 18-20, sau đó để đối phương lấy liên tiếp 5 đến 6 điểm. Đó là dấu vân tay định lượng của một thất bại ở khâu thực thi cuối set; khoảng cách trình độ không nằm ở đó.

Tôi đã xem đi xem lại đoạn băng ở những điểm số ấy. Vấn đề khởi nguồn từ đường bóng đầu tiên. Khi Hàn Quốc phát bóng vào đúng vị trí yếu, bước một của Việt Nam vỡ, và toàn bộ hệ thống tấn công sụp theo. Kim Da In là người tung ra chuỗi phát bóng gây sát thương đó. Khi bóng đầu tiên không đến được tay chuyền hai đúng nhịp, đội buộc phải đánh bóng ngoài hệ thống, phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực cá nhân, và sai số tăng lên. Đỡ bước một hỏng lấy đi nhiều hơn một đường bóng; nó lấy đi toàn bộ quyền lựa chọn của đội.

Thanh Thúy, đội trưởng, ngoài biên, người bị khối chắn đối phương theo sát suốt trận, ghi 12 điểm phần lớn từ những cú đập mạnh sau vạch 3 mét. Bích Thúy ở giữa lưới đánh nhanh hiệu quả. Quỳnh Hương có 2 điểm phát bóng ăn trực tiếp. Đó là một đội tấn công từ hai cánh và hàng sau, không có chuyên gia đối chuyền áp đảo để giải tỏa áp lực mỗi khi bóng đầu tiên hỏng. Khi hệ thống đỡ bóng vỡ, không ai đứng ra nhận trách nhiệm hạ bóng xuống trong thế bất lợi.

Set ba là bằng chứng ngược lại, và tôi giữ nó lại như một tài liệu. Ở điểm 24-23, Việt Nam có set point. Đội yêu cầu xem lại băng video với cáo buộc đối phương chạm lưới. Trọng tài xem xét và bác bỏ. Điểm về tay Hàn Quốc, 24-24. Cú sốc ấy đủ để đánh gục nhiều đội. Việt Nam không gục. Họ thắng lại 28-26. Một đội làm được điều đó trong set ba thì không thiếu bản lĩnh; họ thiếu sự lặp lại.

Set bốn nói điều ngược lại với tất cả. Tỷ số 18-25 phản ánh sự suy giảm thể lực và nhịp độ rõ rệt khi trận đấu kéo sang hiệp thứ tư. Những cú đập mất độ căng, những pha di chuyển chậm lại nửa nhịp, sai số tăng lên.

Quãng nghỉ hai ngày là một biến số độc lập. Một đội bước ra khỏi trận bốn set kéo dài về mặt cảm xúc, với set thắng 28-26 và set thua 18-25, sẽ tiêu hao nhiều hơn một đội thắng nhanh. Trong thể thức loại trực tiếp, khả năng hồi phục trở thành một phần của chiến thuật, không còn là chuyện hậu cần. Với Việt Nam, đây là biến số đáng lo nhất trong tất cả các biến số.

Các tiêu đề nói rằng Việt Nam "chơi ngang ngửa" với Hàn Quốc. Cách nói ấy rộng lượng quá mức. Hàn Quốc kiểm soát ba trong bốn set; sự ngang ngửa của Việt Nam tập trung ở giai đoạn cuối mỗi set và trong đúng một set thắng. Một đội bám đuổi được đến điểm 18 rồi thua 21-25 không ngang ngửa — họ đang đứng ở ngưỡng cửa mà không bước qua được.

Nhưng góc nhìn phản trực giác thật sự nằm ở chỗ khác. Truyền thông thường lo về nỗi phụ thuộc vào một ngôi sao, cụ thể là đội trưởng Thanh Thúy. Trận đấu này phủ nhận điều đó một cách lặng lẽ: hai cầu thủ ghi 17 điểm, một người dự bị ghi 10, hỏa lực được chia đều. Nút thắt không nằm ở việc đội thiếu ngôi sao thứ hai. Nút thắt nằm ở hệ thống sản sinh ra đường bóng trước khi ngôi sao chạm tay vào nó.

Có một điểm mù khác mà ít người để ý. Cú thách thức thất bại ở điểm 24-23 bị coi là dấu mốc định mệnh, nhưng nó không quyết định trận đấu — Việt Nam thắng set đó. Cái quyết định thực sự đến sớm hơn nhiều, ở những vòng xoay mà ống kính không chiếu tới, nơi đội hình đỡ bóng rơi vào chu kỳ bị mắc kẹt và đối phương ghi điểm liên tục. Những khoảnh khắc lặng lẽ ấy mới là nguyên nhân; tỷ số chỉ là triệu chứng. Với Trung Quốc, một đội phát bóng mạnh hơn Hàn Quốc, cùng vết nứt đó sẽ lộ ra sớm hơn và đau hơn.

Cần đặt cạnh đó một thực tế về vị thế khu vực. Bóng chuyền nữ Việt Nam đang ở tầng thách thức phía sau Trung Quốc và Nhật Bản, trên một Hàn Quốc đang chuyển giao và ngang với Thái Lan. Kết quả trước Hàn Quốc — thua 1-3 nhưng có một set thắng bằng bản lĩnh — củng cố đúng nhãn ấy: đang lên, chưa tới đỉnh. Khoảng cách với nhóm vô địch nằm chính xác ở khâu đỡ bước một và khả năng kết thúc điểm cuối set, hai thứ mà trận gặp Trung Quốc sẽ kiểm tra không thương tiếc.

Đứng giữa đường chạy và khán đài đủ lâu, tôi biết một kỷ lục không thuộc về một mình. Một trận thua cũng vậy. Khi nhìn Trà My bước ra khỏi sân với 10 điểm và gương mặt bình thản, tôi nghĩ về thế hệ cầu thủ trẻ được trao cơ hội ở giải đấu này — khoản đầu tư mà kết quả hôm nay không đo được. Cơ hội vào bán kết gần như đã khép lại trước đương kim vô địch. Nhưng câu hỏi thật sự là liệu ban huấn luyện có dám nhìn thẳng vào vòng xoay hỏng ấy, gọi tên nó, và sửa nó trước khi thế hệ trẻ kịp trưởng thành. Trận đấu kết thúc, nhưng khán đài vẫn vang trong tôi như một không gian riêng.